Co to jest ta tożsamość płciowa?
14.09.2023
„Seksualność człowieka pozostaje pod wpływem złożonego oddziaływania czynników biologicznych, psychologicznych, społecznych, ekonomicznych, politycznych, kulturowych, prawnych, historycznych, religijnych oraz duchowych” – Deklaracja praw seksualnych 2014 r.
Tożsamość płciowa to poczucie przynależności, identyfikowanie się z określoną płcią. Czyjeś wewnętrzne pojęcie „ja” jako mężczyzna, kobieta, kombinacja obu tych pojęć lub żadna z nich – to, jak osoba postrzega siebie i jak siebie określa. Jest ona tożsamością jednej z ról płci, która zaczyna się kształtować w okresie wczesnodziecięcym, kiedy to osoba uczy się dostrzegać i odpowiadać na kierowane pod jej adresem społeczne oczekiwania. Tożsamość płciowa może być taka sama lub inna niż płeć nadana przy urodzeniu. U większości ludzi tożsamość płciowa jest zgodna z płcią biologiczną i takie osoby określane są jako cispłciowe. Osoby, u których taka zgodność nie występuje lub występuje w mniejszym zakresie, określa się jako transpłciowe lub transseksualne.
Choć wydaje się, że wszystko można wytłumaczyć to nie jest to w rzeczywistości takie proste. To niezwykle ważny temat, który wywołuje kontrowersje i wymaga głębszego zrozumienia. Przez wieki społeczeństwo przyjmowało uproszczone wyobrażenia na temat płci, jednak teraz jesteśmy świadkami gwałtownego postępu i większej akceptacji różnorodności płciowej.
Mimo że medycyna nieustannie idzie do przodu, niestety nadal nie udało się jednoznacznie określić przyczyny niezgodności płciowej, jednak najprawdopodobniej ma ona charakter wieloczynnikowy – geny, hormony, czynniki środowiskowe (np. substancje chemiczne w pożywieniu, leki), czynniki neurorozwojowe.
Jako ludzie, szukamy sposobów, aby zrozumieć samych siebie i znaleźć nasze miejsce w społeczeństwie. Tożsamość płciowa jest jednym z kluczowych elementów, które definiują nas jako jednostki. Jak powiedział Simone de Beauvoir, „Nie narodzimy się jako kobiety, stajemy się nimi”. To znaczy, że nie jesteśmy skazani na dane rasy lub płci, ale możemy sami wybrać naszą tożsamość, przynależność.
Istotnym zagadnieniem jest dyskusja na temat płci jako spektrum. Tradycyjnie uważa się, że istnieją tylko dwie płcie – mężczyzna i kobieta. Jednak wiele osób identyfikuje się poza tym binarnym podziałem.
Niezgodność między płcią odczuwaną a przypisaną przy urodzeniu może pojawić się w każdym wieku, choć najczęściej wyłania się w okresie dzieciństwa, okresie dojrzewania i wczesnej dorosłości.
Niezgodność w okresie dzieciństwa przejawia się trwałym niezadowoleniem z powodu bycia chłopcem/dziewczynką, pragnieniem bycia dzieckiem odmiennej płci lub dowodzeniem, że jest się dzieckiem innej płci. Takie dziecko wyraźnie preferuje stroje, gry, zabawki, zabawy, czynności, role zwyczajowo przypisane płci przeciwnej, zdecydowanie odmawia tych przypisanych płci biologicznej.
U większości osób dyskomfort spowodowany niezgodnością płci odczuwanej z przypisaną z biegiem lat i w miarę dojrzewania zanika. Dlatego też bardzo ważna jest dokładna diagnostyka, leczenie zaburzeń współistniejących (lęki, zaburzenia nastroju, snu), dbanie o edukację i wsparcie psychologiczne dla rodziców. Głównym celem terapii jest poprawa samopoczucia, jakości życia dziecka, budowanie dziecięcego poczucia własnej wartości, pomoc w budowaniu prawidłowych i bezpiecznych relacji rówieśniczych. Nie stosuje się interwencji medycznych u dzieci z niezgodnością płciową.
Transpłciowość u młodzieży i osób dorosłych ma zdecydowanie bardziej trwały charakter. Pojęcie transpłciowości obejmuje osoby, których tożsamość jest jednoznacznie określona (transseksualność żeńska lub męska), jak również osoby niebinarne (nie identyfikujące się z żadną płcią, identyfikujące się z więcej niż jedną płcią lub też płcią płynnie zmieniającą się w czasie życia).
Osoby z tej grupy wiekowej wykazują silną, utrwaloną potrzebę bycia osobą innej płci, bycia traktowanym jako osoba innej płci, posiadania cech płciowych płci przeciwnej, bycia pozbawionym cech płciowych swojej biologicznej płci z powodu odczuwalnego wyraźnego dyskomfortu czy cierpienia. Osoba taka jest przekonana, iż prezentuje reakcje typowe dla płci innej niż oznaczona przy urodzeniu, dąży do zmniejszenia cierpienia poprzez zmianę wizerunku, wyglądu (zabiegi kosmetyczne, leczenie hormonalne, chirurgiczne), podejmowanie ról społecznych, zmianę danych metrykalnych.
W Polsce zmiana metrykalna oraz interwencje chirurgiczne możliwe są po ukończeniu 18 roku życia. Proces uzgadniania płci nazywa się tranzycją. W procesie tranzycji biorą udział specjaliści różnych dziedzin: lekarz-seksuolog, psychiatra, endokrynolog, chirurg, psycholog–seksuolog kliniczny, psycholog kliniczny, certyfikowany psychoterapeuta.
Społeczeństwo często stawia oczekiwania i ograniczenia związane z płcią, co może prowadzić do dyskryminacji i marginalizacji osób, które nie mieszczą się w tradycyjnych ramach. Poznając historie osób takich jak Laverne Cox czy Caitlyn Jenner, widzimy, jak ogromne znaczenie ma akceptacja i wsparcie dla osób transgenderowych.
Tożsamość płciowa jest kluczowym aspektem naszej osobowości i powinniśmy budować społeczeństwo oparte na równości, akceptacji i szacunku. Ta walka o równouprawnienie osób LGBT+ jest niezwykle ważna i jako społeczeństwo mamy obowiązek wspierać i bronić praw osób o różnorodnej tożsamości płciowej.
